Intrygujące właściwości yerba mate

Choć herbata paragwajska trafiła do Europy już w XVII wieku, popularność zyskała tu dopiero niedawno. Ten dla wielu osób wciąż tajemniczy napar, z którym nie rozstają się miliony mieszkańców Ameryki Południowej, może nie tylko zastąpić kawę, lecz także pozytywnie wpłynąć na zdrowie i samopoczucie. O piciu i parzeniu yerba mate, ale nie tylko — w poniższym artykule.

Od Indian po sklepowe półki

Yerba mate to wysuszone, zmielone liście i patyczki ostrokrzewu paragwajskiego. Naturalnie roślina ta występuje tylko w pobliżu rzeki Parana — obecnie na pograniczu Brazylii, Argentyny i Paragwaju. Tam też mieszkali Indianie z plemienia Guarani, którzy żuli liście yerby, zmniejszając w ten sposób zmęczenie i uczucie głodu, oraz spożywali ją w postaci naparu podczas obrzędów religijnych.

W XVII wieku na tereny zajmowane przez Indian Guarani przybyli jezuiccy misjonarze, którzy nauczyli się, jak pić yerba mate, odkrywając energetyczne działanie paragwajskiej herbaty. Jako pierwsi założyli regularne uprawy tego zioła, a także próbowali rozpowszechnić parzenie yerba mate w Europie. Mimo porażki jezuici stworzyli rurkę do picia yerby, zwaną bombilla, a także upowszechnili małe kubeczki z owoców tykwy, z których yerbę pije się w tradycyjny sposób.
Po opuszczeniu Ameryki Południowej przez jezuitów yerba mate odeszła w zapomnienie, dopiero na początku XX wieku imigranci przywrócili jej uprawy. Sukcesy w tej branży odnosili też Polacy. Do dziś sprzedawana jest popularna yerba mate marki Amanda, pozostająca własnością rodu Szychowskich.

Rocznie produkuje się i sprzedaje około 300 000 ton yerba mate, która dostępna jest na całym świecie także jako specjalny zestaw do yerba mate, dzięki któremu łatwo wprowadzić zwyczaj jej picia do codziennych rytuałów.

Gorzkie dobrego początki — właściwości yerba mate

Czysta yerba mate nie każdemu przypadnie do gustu; ma bardzo wyrazisty, gorzki smak, zwłaszcza po pierwszym zalaniu. Źle przygotowana jest wręcz trudna do przełknięcia. Jednak gdy już nauczymy się, jak pić yerba mate i poprawnie ją przygotować, będziemy mogli do woli cieszyć się jej licznymi pozytywnymi właściwościami.

Parzenie yerba mate oraz jej spożywanie jest popularne głównie z powodu działania pobudzającego i wspomagającego koncentrację, dlatego też często stosuje się ją jako zamiennik kawy. Dlaczego niektórzy zamiast kawy wybierają yerbę? Po pierwsze, herbata paragwajska pobudza stopniowo i dłużej utrzymuje efekt, w przeciwieństwie do dającej szybkiego „energetycznego kopa” kawy. Po drugie, zawiera sporo minerałów, takich jak wapń, sód, żelazo, magnez, mangan, potas, a także witamin: A, B1, B2, C, E. Dzięki antydepresyjnym właściwościom witaminy B poprawia samopoczucie, a właściwości przeciwutleniające obniżają ryzyko chorób wątroby i układu krążenia czy nowotworów. Oprócz tego zmniejsza odkładanie się cholesterolu w naczyniach krwionośnych; obniża zły cholesterol, jednocześnie podnosząc dobry. Może być też stosowana jako wspomagacz odchudzania, gdyż skraca czas potrzebny do osiągnięcia sytości i zmniejsza uczucie głodu, a także stymuluje wydzielanie żółci, co poprawia trawienie. Obecność saponin wzmacnia układ odpornościowy, tanina działa ściągająco i przeciwzapalnie, a niektóre substancje aktywne zawarte w yerbie mają działanie przeciwcukrzycowe.

Przekonani? Zanim zaczniemy kompletować swój zestaw do yerba mate, zapoznajmy się z jej rodzajami. Początkującego „mateistę” liczba opcji może nieco zdezorientować.

Jaką yerbę wybrać?

Rozszyfrowanie hiszpańskich słówek widniejących na opakowaniach jest kluczem do wybrania odpowiedniego rodzaju herbaty paragwajskiej. Najważniejsze z nich dotyczą zawartości gałązek. Elaborada (con palo) to yerba z gałązkami, spożywana najczęściej, o delikatniejszym smaku; despalada (sin palo) to wysuszone liście yerby, zawierające niewielką ilość gałązek, przez co są mocniejsze i bardziej gorzkie. Nie do końca orientującym się, jak pić yerba mate,  zalecana jest elaborada, ewentualnie suave — jest to yerba zawierająca zarówno gałązki, jak i liście, o łagodniejszym smaku i mniejszej zawartości kofeiny. Dla nieprzepadających za dymnym posmakiem tworzącym się w trakcie obróbki i suszenia ogniem istnieje yerba sin humo (suszona nad parą wodną), dla miłośników ziół — con hierbas, a dla lubiących posmak owoców lub aromatyzowanych olejków — saborizada.

Niezbędnik, czyli bombilla i  tykwa yerba mate

Pora na wybranie podstawowych elementów, z których składa się zestaw do yerba mate.

Parzenie yerba mate odbywa się w różnego rodzaju niewielkich naczyniach, zwanych matero lub mate. Wygodnym i praktycznym wyborem dla początkujących jest naczynie ceramiczne, porcelanowe lub gliniane. Nie wymaga szczególnej pielęgnacji, pozostawione w środku fusy nie zaszkodzą naczyniu tak jak zwykłej tykwie yerba mate, a jeśli zezwoli na to producent, można czyścić je za pomocą płynu do naczyń lub nawet myć w zmywarce. Dodatkowo mogą być bogato zdobione i kolorowe, a także sporo większe niż tradycyjne naczynia.

Prawdziwi mateiści uznają jednak, że ludzie stosujący takie rozwiązania nie wiedzą, jak pić yerba mate. Oni zaś stosują tylko naczynia naturalnego pochodzenia — trudniejsze w utrzymaniu, ale nadające yerbie niepowtarzalny aromat. Najpopularniejsze z nich to tykwa yerba mate — naczynie wykonane z owoców tykwy, które dojrzewając, osiągają około 80‒100 cm długości i tworzą zdrewniałą skorupę, używaną właśnie do wytwarzania mate. Naczynia wykonywane z dolnej części owocu nazywane są calabaza i są najpopularniejszym rodzajem tykwy. Ze względu na cienkie ścianki musi ona jak najdłużej pozostawać sucha, by zapobiec pękaniu i powstawaniu pleśni. Porongo robione jest z górnej części owocu tykwy, jest trwalsze, ale też droższe. Ze względu na kształt większość porongo umieszcza się w specjalnych podstawkach.

Aby tykwa służyła nam jak najdłużej, trzeba poddać ją specjalnemu procesowi przygotowania zwanemu curado. Ma on na celu nasączenie ścianek aromatem yerby oraz usunięcie pozostałości miąższu, który ma właściwości przeczyszczające, więc jego obecność może skutecznie zniechęcić do dalszego picia yerba mate. Tykwę należy umyć ciepłą wodą, zasypać suszem do 3/4 objętości i zalać gorącą wodą, a gdy susz nasiąknie, dolać jeszcze trochę wody i pozostawić w bezpiecznym miejscu. Dobrze jest zostawić tykwę na podstawce, gdyż ulega ona tzw. poceniu się, czyli skraplaniu się wody na dnie. Po 12‒24 godzinach należy opróżnić tykwę, a następnie delikatnie usunąć łyżeczką pozostały miąższ, przepłukać ją i pozostawić do całkowitego wyschnięcia. W przypadku calabazy proces ten należy powtórzyć. Należy także pamiętać, by po każdym użyciu jak najszybciej opróżnić, wypłukać i wysuszyć tykwę — powinna ona jak najkrócej pozostawać wilgotna.

Inne rodzaje matero wykonane są z drewna (najpopularniejsze zrobione są z egzotycznego drzewa Palo Santo) oraz z bawolego rogu lub kopyta. Nadają się do picia yerby tylko na zimno (terere), chyba że są w środku okute metalem.

Bombilla to krótka rurka, najczęściej metalowa, przeznaczona specjalnie do picia yerba mate. Umożliwia ona wygodne spożywanie naparu, ponadto pozwala oddzielić od niego fusy dzięki filtrowi w kształcie łyżeczki zamontowanemu na końcu bombilli. Ważne, by filtr był odkręcany, dzięki czemu można go dokładnie wyczyścić. Niektóre bombille mają pierścienie schładzające napój; kupując bombillę z pierścieniami, należy zwrócić uwagę, czy po zalaniu będą się one znajdować na powierzchni naparu oraz czy nie są zbyt ciężkie w stosunku do naczynia, z którego będziemy pić yerbę, na przykład tykwy.

Zestaw do yerba mate

Jeżeli nigdy wcześniej nie próbowaliśmy yerby i nie jesteśmy do końca pewni, czy nam zasmakuje, może warto zainteresować się specjalnymi zestawami do yerba mate? Najczęściej zawierają one matero, bombillę i yerbę. Ich zaletą jest niższa cena niż w przypadku kupna każdego elementu osobno oraz możliwość wyboru zestawu z małą paczuszką yerby lub kilkoma smakami i rodzajami yerby w małych paczuszkach, dzięki czemu przed zakupem dużego opakowania możemy zdecydować, który najbardziej nam odpowiada.

Parzenie yerba mate

Aby w pełni cieszyć się właściwościami herbaty paragwajskiej, należy nauczyć się odpowiednio ją przygotowywać. Bardzo ważne jest, by nie zalewać mate zbyt gorącą wodą — optymalna temperatura to 70‒80 stopni, gdyż w wyższej traci ona swoje właściwości. Początkującym poleca się czasem, by zalali yerbę jeszcze chłodniejszą wodą, gdyż ma wtedy mniej gorzki posmak, ale jednocześnie mniejszą moc pobudzającą.

Jak zatem parzyć yerba mate? Należy zasypać matero suszem do około 2/3 objętości, następnie zakryć je dłonią, obrócić i potrząsać od ścianki do ścianki; dzięki temu drobinki pozostaną na górze i nie zatkają filtra bombilli. Następnie obracamy naczynko z powrotem i lekko przechylamy na bok, by susz znalazł się po jego jednej stronie. W wolne miejsce wkładamy bombillę i zalewamy je wodą do pełna.

Tak przygotowany napar można zalewać 5‒6 razy, aż całkowicie straci smak. Dobrze jest zatkać bombillę palcem podczas nalewania wody, nie należy jej jednak poruszać ani mieszać yerby; przez cały czas powinna znajdować się w tym samym miejscu.

Pierwszy łyk yerba mate zapewne nie będzie najlepszym doświadczeniem dla naszych kubków smakowych, ale nie zniechęcajmy się! Z yerbą jest jak z kawą, początkowo gorzka i nie do przełknięcia, może stać się nieodłącznym elementem udanego dnia.

Podobne artykuły

Ostatnio dodane artykuły