Data publikacji:

Jak dobrze naostrzyć nóż?

Dobrze naostrzony nóż to podstawa w kuchni, na biwaku czy podczas wielu domowych prac. Z czasem jednak nawet najlepsza stal ulega stępieniu, zaś praca tępym narzędziem nie należy do przyjemności. Co więcej, jest równie niebezpieczna, a momentami nawet bardziej nieprzewidywalna. Jak naostrzyć nóż do takiego stanu, by golił włosy?

Najprostszy sposób, by zniszczyć nóż


Najpowszechniejszym błędem w ostrzeniu noży jest użycie w tym celu wysokoobrotowej szlifierki stołowej. Choć po takim zabiegu nóż wydaje się ostry, w mgnieniu oka znów staje się tępy. Dlaczego? Powodem jest zniszczenie krawędzi tnącej, czyli części służącej do cięcia. Niezachowanie odpowiedniego kąta ostrzenia (zbyt ostry kąt) prowadzi do osłabienia krawędzi, przez co zawija się ona nawet podczas delikatnych prac. Ostrząc na ostrzałce wysokoobrotowej, zdzierasz także zbyt dużo materiału, co można zauważyć po coraz bardziej wklęsłym profilu ostrza.  Wysokie obroty szlifierki stołowej mogą doprowadzić do rozhartowanie i zniszczenia noża.

Wybór odpowiedniej ostrzałki


Do ostrzenia najlepiej użyć płaskiej osełki: kamiennej, ceramicznej lub diamentowej. Tego rodzaju ostrzałki dostępne są w postaci płytek, jak i bloków. Najlepiej, jeśli dysponują kilkoma gradacjami. Grubsza gradacja (corse) służy do ostrzenia bardzo tępych noży lub wyprowadzania krawędzi tnących, zaś drobna gradacja (fine) do wypolerowania ostrza i regularnego podostrzania lekko stępionych noży. Aby naostrzyć na nich nóż, należy umocować osełkę stabilnie na płaskiej powierzchni i pracować nożem, utrzymując cały czas stały kąt.

Alternatywą są systemy ostrzące, w których kąt ostrzenia utrzymywany jest poprzez prowadnicę. W takiej ostrzałce to nóż spoczywa nieruchomo w mocowaniu, zaś płytka ostrząca porusza się na wysięgniku. Jest to bardzo łatwy i precyzyjny sposób ostrzenia noża, jednak wymaga zakupu urządzenia, których ceny rozpoczynają się od ok. 200 zł. 

Na uwagę zasługują także ostrzałki kieszonkowe (zwane również kuchennymi), które ostrzą dzięki małym prętom z ceramiki lub węglików wolframu, ułożonych w kształt litery „V”. Aby naostrzyć nóż, wystarczy przeciągnąć go kilka razy pomiędzy prętami, co sprawia, że ostrzałki te chętnie używane są np. w kuchni. Nadają się głównie do lekko stępionych noży, więc warto używać ich regularnie. Ostrząc nóż na tego rodzaju ostrzałkach nie należy przykładać zbyt dużej siły, gdyż grozi to zniszczeniem krawędzi tnącej.

Jak ostrzyć nóż?


Wbrew pozorom, nóż należy ostrzyć przeciągając go krawędzią tnącą do przodu. Ostrzenie w drugą stronę sprawia, że drobinki ścieranego materiału osiadają na krawędzi noża i uniemożliwiają osiągnięcie idealnej gładkości ostrza. Należy pamiętać, by ostrzyć całą powierzchnię krawędzi, włącznie z czubkiem i częścią znajdującą się przy rękojeści. W innym wypadku powstanie wgłębienie, które utrudni korzystanie z noża, zwłaszcza kuchennego.

Dużą uwagę musisz poświęcić także utrzymaniu odpowiedniego kąta ostrzenia. W zależności od rodzaju noża może to być 15-20 stopni (noże kuchenne), jak i 25 stopni (noże biwakowe). Jak ustalić kąt ostrzenia? Najlepiej położyć nóż płasko na powierzchni ostrzałki i unosić jego grzbiet tak długo, aż krawędź tnąca ułoży się do osełki równolegle. Zapamiętaj ten kąt i staraj się naostrzyć nóż powolnymi ruchami, używając do tego obu rąk. Jeśli obawiasz się, że nie robisz tego dobrze, zaznacz krawędź tnącą markerem i sprawdź, czy kolor zdzierany jest równomiernie.

Po wykonaniu kilkunastu ruchów na drugiej stronie noża powinien powstać tzw. drut, czyli małe podwinięcie krawędzi tnącej. Wówczas należy zacząć ostrzenie drugiej strony, wykonując tyle samo przejść. Gdy już uda Ci się uzyskać wstępną ostrość, przejdź na drobniejszą gradację. Aby uzyskać idealną gładkość, możesz wypolerować nóż na skórzanym pasku, podobnie jak robi się to z brzytwami. Zanim spróbujesz naostrzyć najbardziej wartościowe noże, poćwicz na tych najtańszych bądź niepotrzebnych.

Jak sprawdzić, czy nóż jest już ostry?


Istnieje wiele sposobów sprawdzenia ostrości noża. Możesz sprawdzić, czy przekroi on z łatwością pomidora, czy gładko tnie kartki, czy jest w stanie zedrzeć powłokę paznokcia lub czy goli włosy na ręce. Nie warto jednak silić się na idealną ostrość, bowiem liczy się ostrość użytkowa, czyli taka, która sprawia, że z noża korzysta się wygodnie i bez oporów. Jeśli ją straci, wykonasz kilka ruchów na ostrzałce i po problemie.

Szymon Sonik