Kilka książek, dzięki którym inaczej spojrzysz na świat

Historie fabularne wciąż wiodą prym na półkach w bibliotece i chociaż lubimy czytać proste opowieści dla zabicia czasu czy też zwykłej rozrywki to czasami szukamy literatury ambitniejszej. Wtedy możemy zwrócić się w stronę klasyki i autorów uważanych za wybitnych, ale możemy też skierować swoje zainteresowanie w stronę dokumentów, biografii, przewodników, czyli całej gamy książek po angielsku nazywanych po prostu „non-fiction” (u nas nazywana „literaturą faktu”, chociaż to nie jest tak dobre określenie). Poniżej przedstawiam kilka subiektywnych wyborów „literatury faktu”, którą uważam za wartą przeczytania i poszerzającą horyzonty.

Jon Krakauer „Wszystko za Everest”

Krakauer to znany wspinacz wysokogórski i dziennikarz. W roku 1996 udał się wraz ze zorganizowaną wyprawą zdobywać szczyt najwyższej góry świata, aby opisać postępującą komercjalizację tej góry. Tego samego dnia, kiedy przeprowadzali atak na szczyt na Everescie rozpętała się burza, w wyniku której życie straciło wielu ludzi. Wydarzenia z tamtego dnia miały miejsce 20 lat temu, ale wciąż budzą wiele emocji wśród miłośników gór, a sama książka wywołała wiele kontrowersji w alpinistycznym świecie. Warto przeczytać tę książkę, gdyż mało kto tak naprawdę zdaje sobie sprawę, jak wysokość wpływa na ludzki organizm i jak człowiek zachowuje się w tak zwanej „strefie śmierci” (powyżej 8000 m npm). Krakauer bardzo rzeczowo i dokładnie stara się opisać bieg wydarzeń, dzięki czemu możemy wnikliwie przeanalizować co stało się owego feralnego dnia na szczycie Everestu.

Thor Heyerdahl „Wyprawa Kon-Tiki”

Zdecydowanie bardziej pozytywny wydźwięk ma książka norweskiego etnografa Thora Heyerdahla, który postanowił swoje teorie przetestować w praktyce. Jego zdaniem ludy zamieszkujące obecną Polinezję są potomkami Inków i przybyli tam z Ameryki Południowej na tratwach wykonanych z drewna balsa. Podstawą jego teorii był podobny język, którym posługiwała się zarówno ludność Polinezji jak i Wysp Wielkanocnych oraz prymitywne ludy Ameryki Południowej. Dodatkowo odnalazł on podobieństwo pomiędzy rzeźbami wykonywanymi przez wszystkich tych tubylców. „Wyprawa Kon-Tiki” to dokumentacja jego podróży na tratwie z Peru do wysp Puka Puka w celu potwierdzenia swoich teorii. Całość napisana jest niezwykle lekko i czyta się to z zapartym tchem. Oprócz książki, Heyerdahl kręcił również film podczas swojej wyprawy, który został nagrodzony Oscarem w 1951 w kategorii „najlepszy pełnometrażowy film dokumentalny".

Randall Munroe „What if? A co gdyby?”

Czy kiedykolwiek zastanawialiście się jaką moc posiada Yoda? Albo co wydarzyłoby się, gdyby Ziemia nagle się zatrzymała? A może interesuje was, ile klocków Lego potrzebnych jest do zbudowania mostu łączącego Amerykę Północną z Europą? Na te oraz inne pytania odpowiada Randall Munroe, były pracownik NASA obecnie tworzący popularny internetowy komiks xkcd. Na jego stronie internetowej każdy może zadać swoje pytanie. Randall nie gwarantuje odpowiedzi na wszystkie, ale najciekawsze problemy stara się rozwiązać możliwie jak najbardziej naukowo. Te najlepsze pytania i odpowiedzi zostały zebrane, uzupełnione o dotąd nieopublikowane odpowiedzi i wydane w formie książki, która została przetłumaczona na język polski przez Sławomira Paruszewskiego. Książka stała się bestsellerem w Stanach i nie ma w tym nic dziwnego, gdyż zarówno pytania jak i odpowiedzi są zaskakująco zabawne, ale i interesujące za jednym razem. Można dowiedzieć się wielu naprawdę ciekawych faktów na temat otaczającego nas świata.

Henry David Thoreau „Walden, czyli życie w lesie”

Jedna z najpopularniejszych książek „non-fiction” w Stanach. Nie jest to stricte autobiografia, ale raczej publikacja filozoficzna Henry’ego Thoreau, który spędził niecałe dwa lata mieszkając samotnie w chatce w lesie w stanie Massachusetts. Miejsce zamieszkania Thoreau wybudował sam nad jeziorkiem Walden (stąd nazwa książki) i przeprowadził tam swój eksperyment dotyczący pustelniczego życia. Wszelakie przemyślenia dotyczące natury człowieka spisał w formie 18 filozoficznych esejów będących krytyką konsumpcjonizmu i obojętności wobec niszczenia natury. Celem było sprowokowanie czytelników do bardziej świadomego życia. Filozoficzne postulaty Thoreau na pewno nie trafią do każdego, jednak jest to z pewnością pozycja warta przeczytania, nawet jeżeli nie będziemy zgadzali się z jego myśleniem.  

Gregory David Roberts „Shantaram”

Ta ksiązka nie do końca wpisuje się w założenie niniejszego artykułu przedstawione we wstępie, jednak bardzo pasuje do tego zestawienia. Dlaczego? „Shantaram” to książka fikcyjna, jednak oparta na faktach. Roberts nie mówi wprost, które wydarzenia miały miejsce naprawdę, a które zostały przez niego wymyślone, ale część z nich da się zweryfikować jako prawdziwe. „Shantaram” to historia australijskiego zbiega, który ukrył się w bombajskim slumsie. Tam poznawał od podszewki życie biedoty w Indiach, a także przeniknął do hinduskiej mafii. I to samo co stało się z głównym bohaterem odzwierciedla prawdziwe wydarzenia z życia autora. Dalej Roberts utrzymuje, że postaci w książce zostały wymyślone, chociaż ktoś podobno zidentyfikował już Prabakera, sympatycznego kierowcę taksówki i przewodnika po Bombaju. Ta książka znajduje się w tym zestawieniu gdyż w bardzo dobry sposób opisuje prawdziwy Bombaj, ten którego turyści nie mają szans poznać. Dowiemy się jak wygląda życie codzienne w slumsie, jak działa mafia, a także co czeka nas w paskudnym więzieniu w Indiach.

Autor: Jakub Spiryn