Polskie kino: 2016 rokiem Krzysztofa Kieślowskiego

13 marca mija 20. rocznica śmierci wybitnego polskiego reżysera Krzysztofa Kieślowskiego. W celu uczczenia pamięci mistrza Polska Akademia Filmowa ogłosiła, iż 2016 upłynie pod jego patronatem.
Krzysztof Kieślowski, photo: Wojciech Druszcz / Reporter / East News

Wielka postać polskiego filmu

Zaczynał jako garderobiany w warszawskim Teatrze Współczesnym, a do łódzkiej filmówki dostał się dopiero za trzecim razem. Obecnie jest uznawany za jednego z najlepszych polskich reżyserów, którego sława wykracza daleko poza granice naszego kraju. Z zamiłowania dokumentalista, jednak jak się okazało, prawdziwie powołany do tworzenia fabuł. Pracowali z nim sławni aktorzy, między innymi Jerzy Stuhr, Bogusław Linda, Krzysztof Globisz, Grażyna Szapołowska, Zbigniew Zamachowski, Irène Jacob i Juliette Binoche. Do jego filmów muzykę komponował Zbigniew Preisner. Kawałek dobrego kina, który Kieślowski pozostawił po sobie, niemal każdego pozostawia z choćby cieniem refleksji.

Kino niespokojnych sumień

Chociaż Kieślowski był uznawany za czołowego przedstawiciela kina moralnego niepokoju, a jego film pt. Personel (1975) za początek nurtu, sam reżyser bardzo tego określenia nie lubił. Istotnie, termin jest nieco nieprecyzyjny i być może lepiej pasowało by tutaj po prostu kino w obronie wartości.

Pomimo tego, iż w polskiej kinematografii gatunek ten przetrwał tylko do wybuchu stanu wojennego w 1981 r., trudno oprzeć się wrażeniu, że cała twórczość Kieślowskiego jest na swój sposób przesiąknięta niespokojną atmosferą moralnej refleksji, nawet jeżeli zatraca się w niej początkowa zakamuflowana krytyka władzy. Kręcił filmy psychologiczne i dramaty, w których centrum zawsze znajdował się człowiek, a przede wszystkim jego wewnętrzne konflikty.

Tym, co bardzo wyraźnie odrysowywało się w stylu reżysera, było innowacyjne podejście do procesu kręcenia filmu. Nie zaczynał od wymyślenia historii i pomysłu na scenariusz, ale od abstrakcyjnego pojęcia, o którym chciał opowiedzieć. Dopiero później umiejscawiał je w konkretnym kontekście i sytuacji. Dzięki temu forma podporządkowana była treści, a ta często trafiała w samo sedno sprawy.

Prawdziwym mistrzostwem Kieślowskiego było to, że potrafił skłonić do refleksji, broniąc się przy tym przed podsuwaniem widzowi odpowiedzi na pytanie: „jak żyć?”. Pozwalał każdemu osądzać bohaterów według własnego postrzegania, oddając tym samym szacunek inteligencji i wrażliwości odbiorców. Sprawiło to, że mimo wyraźnego odnoszenia się do kwestii moralności, nigdy nie zmienił się w moralizatora.

Dokument i fabuła, polskie początki

Trudno ocenić, jakie tytuły uznać należy za najlepsze filmy w dorobku Kieślowskiego, jednak warto wymienić kilka, które z pewnością dobrze zobaczyć. Chociaż twórca znany jest przede wszystkim jako reżyser filmowy, pamiętajmy, że przygodę z kinematografią rozpoczynał będąc dokumentalistą. Bardzo ciekawym dokumentem krótkometrażowym, nakręconym w 1980 roku jest obraz pt. Gadające głowy, który przedstawia sondę dotyczącą marzeń i priorytetów Polaków. Najpierw słuchamy wypowiedzi najmłodszych, następnie zaś nastolatków, dorosłych, a na końcu staruszków. Dzięki temu obserwujemy jakby panoramę społecznych pragnień, zmieniających się na przestrzeni generacji. Co ciekawe, dokument stał się inspiracją dla zespołu Myslovitz, który w swej piosence Gadające głowy 80-06 cytuje i parafrazuje zdania wypowiadane przez sondowanych.

Wśród filmów, które trzeba obejrzeć, znajdzie się z pewnością Amator (1979) z wyśmienitą kreacją Jerzego Stuhra - młodego przedstawiciela klasy robotniczej przypadkowo odkrywającego w sobie pasję filmowca. Nie sposób zapomnieć o przełomowym w filmografii Kieślowskiego Przypadku (1981). Jeżeli ktoś kojarzy Bogusława Lindę wyłącznie jako kinowego twardziela, „w imię zasad” powinien obejrzeć film, gdzie młody aktor odegrał wybitną i zgoła odmienną rolę chłopaka, którego koleje życia zależą od tytułowego przypadku. Fenomenalnym zabiegiem reżysera było ukazanie trzech alternatywnych losów bohatera, z których każdy miał pewną rysę, skazę. Dzięki temu, otrzymujemy na ekranie wykładnię ludzkiego uwikłania w egzystencję.

Dekalog po ludzku

Jeśli nawet nie znamy wczesnej twórczości Kieślowskiego, na pewno obił nam się o uszy jego cykl Dekalog. Kieślowski wprawdzie odnosi się w nim do biblijnych dziesięciu przykazań, ale szybko przekonujemy się, że odsuwa się daleko od rozumienia ich w linii prostej, kierując raczej ku głębszemu zrozumieniu uniwersalnych ludzkich dylematów. Każdy z odcinków to osobna historia wydobyta z wnętrza szarego polskiego blokowiska. Opowieści Kieślowskiego są subtelne i niebanalne, przez co rzucają całkiem nowe światło na rozumienie wartości, do których się odnoszą. Obok serialu powstały również dwa filmy pełnometrażowe, będące rozbudowaniem Dekalogu V i VI, czyli Krótki film o zabijaniu (1987) i Krótki film o miłości (1988). Co interesujące, obie wersje różnią się od siebie zakończeniem.

Trzy kolory Kieślowskiego

Ostatnim etapem artystycznym w życiu Kieślowskiego były wyraźnie różne od poprzednich filmy Podwójne życie Weroniki (1991) oraz trylogia Trzy Kolory: Niebieski (1993), Czerwony (1994) i Biały (1994). Warto wspomnieć, iż Czerwony był nominowany do Oscara w trzech kategoriach. Niektórzy zarzucają Kieślowskiemu, że w swoich ostatnich obrazach totalnie oderwał się od realiów czasu i miejsca, wobec czego jego bohaterowie unoszą się w próżni. Dla innych jest to świadectwem jego całkowitego wyzwolenia się od ograniczeń, dzięki czemu mógł skupić się wyłącznie na świecie wewnętrznym człowieka.

Żywa pamięć o mistrzu

To, jaką osobą i reżyserem był Krzysztof Kieślowski , wdzięcznie opisuje anegdotka opowiedziana kiedyś przez Bogusława Lindę. Na planie Przypadku, podczas kręcenia sceny, w której bohater goni odjeżdżający pociąg, aktor biegł z torbą. Reżyser zażyczył sobie, by dla oddania autentyczności wysiłku, wrzucić do niej… cegły. Linda wspomina, że musiał z nimi latać w te i we w tę nieskończoną ilość razy, a Kieślowski mu nie odpuścił. Był uparty w tym, co robił i dzięki temu pozostawił po sobie ambitne filmy, do których po dziś dzień chętnie powraca się w domu, kinach studyjnych i na festiwalach filmowych. W tym roku będzie wspominany chociażby na Krakowskim Festiwalu Filmowym. Poza tym, co roku w Sokołowsku odbywa się dedykowany specjalnie jemu festiwal Hommage à Kieślowski. Każdy kinoman na pewno znajdzie tam swoje miejsce.

Katarzyna Kindlik

Ktoś o szalenie popularnym imieniu, za to nazwisku nietuzinkowym i chętnie przekręcanym. Absolutnie kręcą ją dwie rzeczy: kino i literatura, co może i brzmi banalnie, ale wierzy, że jest furtką do nieskończonych możliwości. Największą frajdę sprawia jej wszelkiej maści pisanie: od głupich wierszyków po filozofowanie. Ma w sobie odkrywcę, który ciągle popycha ją ku poszukiwaniom nowych inspiracji. Także w ludziach, których chętnie poznaje, obserwuje i podejmuje, niekiedy mordercze, wyzwanie ich zrozumienia.
dobre komedie

Dobre komedie - ranking najlepszych filmów polecanych przez widzów

2021-04-16
Dobra komedia to lekarstwo na zły humor i sposób na miłe spędzenie wieczoru. Niektóre nie tylko potrafią nas rozbawić do łez, ale także zmusić do przemyśleń. Co obejrzeć, aby poprawiać sobie nastrój? Przed wami najlepsze komedie, które koniecznie powinniście zobaczyć. Sprawdźcie, co znalazło się w TOP 20!
kultura i język japoński

Język japoński – klucz do kultury Kraju Kwitnącej Wiśni

2021-04-07
Interesujesz się kulturą i językiem japońskim? Chciałbyś dowiedzieć się więcej na jego temat? Sprawdź koniecznie nasz artykuł, w którym rozmawiamy o skutecznym metodach nauki z Asią Morawską - podróżniczką i osobą, która od kilku lat uczy się już japońskiego.
książki dla 5-latka

Najlepsze książki dla 5-latka. Co czytać maluchowi?

2021-04-05
Niektóre dzieci już w wieku pięciu lat potrafią radzić sobie z prostymi tekstami, z kolei inne dopiero poznają sylaby. Bez względu na to, na jakim etapie znajduje się obecnie wasza pociecha, i tak to wy w dużej mierze czytacie im ulubione książki. Jest to nie tylko ważne w ich rozwoju, ale także w zapewnieniu frajdy. W tym zestawieniu przyjrzymy się książkom dla 5-latka, przy których miło spędzicie czas z waszymi dziećmi.
ranking książek wszech czasów

Ranking książek wszech czasów

2021-03-26
Rok w rok do sprzedaży trafiają setki książek, lecz ich treść i styl pisarski nie zawsze warte są uwagi. Zdarzają się pozycje wybitne, ale często trzeba mieć szczęście, żeby do nich dotrzeć. Jeśli natomiast szukacie tzw. „pewniaków”, czyli przykładów literatury, która cieszy się uznaniem milionów czytelników na całym świecie, to trafiliście w dobre miejsce. Dzięki temu tekstowi znajdziecie interesujące książki, które koniecznie powinny zawitać na waszych półkach. Przedstawiamy ranking książek wszech czasów.