Zabawki Montessori – jak je wybrać?

Czym jest zabawa według metody Montessori? Jak się do niej przygotować? No i wreszcie – czy zabawki Montessori rzeczywiście istnieją, czy to tylko wymysł marketingowców? Sprawdź.
Na początek kilka zdań wstępu – pedagogika Montessori opiera się na dorobku włoskiej lekarki – zmarłej w połowie XX wieku Marii Montessori, która podkreślała, że głównym zadaniem dorosłych jest podążanie za dziećmi i wspieranie ich naturalnej ciekawości i twórczości.

"Słowo <<zabawa>> w metodzie Montessori używane jest rzadko. Ale wcale nie chodzi o to, że dzieci się nie bawią! Jest to raczej kwestią słownictwa: zabawa ewokuje coś mało ważnego, robionego bez wyższego celu, coś co można przerwać w dowolnym momencie. Dla dzieci jednak zabawa to coś najważniejszego. Dzięki niej poznają otaczający je świat, badają go, rozwijają swój umysł i kształtują swoją osobowość. I właśnie dlatego różne czynności wykonywane przez dzieci nazywane są <<pracą>>. To słowo praca nam, dorosłym, powinno przypominać o szacunku, którym powinniśmy darzyć te dziecięce czynności" – tłumaczy Miriam, autorka bloga mojemontessori.pl.
W metodzie Montessori wielki nacisk kładzie się na swobodny rozwój dziecka. Pierwszym krokiem w kierunku różnych aktywności montessoriańskich jest przygotowanie odpowiedniego otoczenia, w którym maluch może swobodnie działać.

"Dziecko samo decyduje, kiedy i z czym ma ochotę pracować. W tym celu używa się zazwyczaj niskich otwartych półek, na których pomoce czy zabawki są ułożone. Taki sposób przechowywania materiałów używa się z różnych powodów: dziecko ma do nich dostęp i może samodzielnie z nich korzystać oraz umiejscowione w widocznym dla niego miejscu zwracają jego uwagę i zapraszają go do pracy z nimi" – dodaje Miriam.
W różnych aktywnościach montessoriańskich ważna jest właśnie ta aktywna i samodzielna praca dziecka. Dziecko powinno poznawać świat zmysłami i własnymi rękami. Dorosły nie jest tym, który wszystkim kieruje, jest raczej przewodnikiem obserwującym dziecko: nie wykonuje czynności za dziecko, ale pozwala mu na samodzielność.

Przygotowany dorosły jest bardzo ważną częścią procesu - dlatego że metoda Montessori to nie są tylko pomoce czy aktywności do wykonywania z dzieckiem. To inne spojrzenie na dziecko: spojrzenie pełne szacunku dla niego jako człowieka własnym tempem dążącego do samodzielności i rozwoju. W tym spojrzeniu to nie dorosły narzuca swój plan dziecku, tylko wsłuchuje się w potrzeby i tempo rozwoju dziecka. Pozwala mu na samodzielność, wspiera jego koncentrację (na przykład nie przerywając mu pracy) i towarzyszy mu w odkrywaniu świata.

Zabawki czy pomoce Montessori?

Na pytanie jakie zabawki/pomoce można uznać za montessoriańskie i czym się kierować w ich wyborze Miriam odpowiada bez wahania: "zabawki i pomoce to dwie odrębne rzeczy!".

Pomoce Montessori (materiały Montessori, pomoce rozwojowe) to jest zestaw pomocy opracowany przez Marię Montessori i jej współpracowników. Jest ich dużo i są z różnych dziedzin – matematyki, sensoryki (tzw.pomoce do kształcenia zmysłów), geografii, edukacji językowej itp. Istnieją też pomoce dla malutkich dzieci, zaczynając od mobili. Nie są nazywane zabawkami. Każda z nich ma swój cel, kształci pewną umiejętność i ma określony sposób (czy sposoby) pracy z nią.

Nie ma czegoś takiego jak zabawki Montessori. Nie oznacza to oczywiście, że rodzice wprowadzający metodę Montessori maja w domu tylko pomoce i rezygnują z zabawek. "Chcę tylko wszystkich uczulić, że nazwa Montessori często towarzyszy przedmiotom czy zabawkami, które nie powinny je nosić!" – mówi autorka bloga mojemontessori.pl
Wybierając zabawki dla dziecka, można kierować kilkoma zasadami: po pierwsze, zabawka powinna zachęcać dziecko do aktywności. Nie powinna sama wykonywać różnych czynności za niego i służyć do zabawy, przy której ono jest tylko pasywnym obserwatorem. Nie powinna również zawierać zbyt dużą ilość bodźców – w takim wypadku dziecku trudniej jest się skoncentrować nad jedną czynnością i szybciej traci zainteresowanie.

W metodzie Montessori istnieje zasada tzw. izolacji bodźca – oznacza ona że jedna czynność, aktywność czy pomoc powinna ćwiczyć pojedynczą umiejętność. Taki sposób pracy sprzyja rozwojowi koncentracji. Dlatego różne zabawki łączące w sobie wiele elementów (różne kolory, litery, obrazki zwierząt, cyfry itp.) nie wpisują się w metodę Montessori.

Bardzo ważna jest również estetyka. Dziecko chłonie całe swoje otoczenie i warto otaczać go pięknem, dlatego przy wyborze zabawek warto zwracać uwagę na ich estetykę, jakość i materiał z którego zostały wykonane.

Zabawki Montessori - zamiast „na niby", lepsze normalne

Dzieci naturalnie dążą do samodzielności, na którą Montessori kładzie duży nacisk. Dlatego specjaliści od pedagogiki Montessori często polecają, by by zamiast różnych zabawek „na niby” proponować prawdziwe prace z prawdziwymi narzędziami dostosowanymi wielkością do rączek dziecka.

Na przykład: zamiast mycia naczyń na niby w drewnianej kuchni proponuje się dziecku prawdziwe mycie naczyń w prawdziwej kuchni. Dzieci uwielbiają świat realny i prawdziwe prace, które mogą wykonywać wraz z dorosłymi! Dlatego najlepszymi zabawkami mogą okazać się przedmioty, których wcale nie musicie kupować, ale które już macie w swoim domu.

Zabawki Montessori DIY - ramka

Pomoce Montessori są dosyć drogie - są one produkowane z myślą o przedszkolach i setkach małych rączek, które będą z nimi pracować. Na potrzeby domowe często mogą wystarczyć nam ich dużo tańsze wersje, które można wykonać samodzielnie.

Życie praktyczne

Wiele pomocy z działu tzw. życia praktycznego można stworzyć, używając przedmiotów, które już w domu posiadamy: małe dzbanki do nauki przelewania wody czy koraliki do nawlekania na sznurek pomocne w ćwiczeniu motoryki małej.


Globus do nauki kontynentów

Jeśli chodzi o pomoce z innych działów, bardzo łatwy do samodzielnego wykonania jest na przykład montessoriański globus do nauki kontynentów. Jest on używany do nauki nazw i położenia pojedynczych kontynentów. Każdy z nich ma na globusie określony kolor – według kodu kolorystycznego dziecku łatwiej jest zapamiętać kontynenty i nie rozprasza go zbyt duża ilość szczegółów obecnych na zwykłym globusie. Żeby stworzyć taki montessoriański globus wystarczy w sklepie papierniczym kupić zwykły globus i przemalować go farbami akrylowymi. Duża oszczędność i praca na jeden wieczór.

Nauka pisania liter i cyfr

Bardzo łatwo da się wykonać również pomoce do nauki pisania liter oraz cyfr: szorstkie cyfry oraz szorstkie litery. Oryginalna pomoc wykonana jest z drewnianych deseczek na których naklejone są litery czy cyfry z szorstkiego papieru. Dziecko wodzi po nich palcami utrwalając ich kształt i przygotowując się do pisania. Nasza domowa wersja wykonana jest z wydrukowanych szablonów liter i cyfr, które później zalaminowałam. Pinezkami ponakłuwałam dziurki w folii w kształcie danej litery czy cyfry tworząc ową szorstką fakturę po której wodzą paluszki dziecka. Koszt był groszowy, a przydadzą nam się na długo! – mówi Miriam.

Tekst: Justyna Mazur